سالمندان و دیابت / کنترل دیابت در سالمندان و نکات مهم در این مورد

مجموعه: سلامت سالمندان تعداد بازدید: 41
سالمندان و دیابت / کنترل دیابت در سالمندان و نکات مهم در این مورد

سالمندان و دیابت / کنترل دیابت در سالمندان و نکات مهم در این مورد

 

چهارمین علت مرگ ومیر در کشورهای توسعه یافته دیابت است و برای سلامت جهان تهدید بزرگ محسوب می شود.

سالمندان و دیابت

با افزایش سن و رسیدن به سنین ۷۰ ـ ۶۰ سالگی ، بروز دیابت افزایش می‎یابد. در این سنین شیوع دیابت ۳ برابر بیش از سنین میانسالی است.

شمار افرادی كه با داشتن نیم قرن سابقه دیابت در دهه های هفتاد ، هشتاد و نود عمر خود، سرحال و فعالند رو به افزایش است ولی چه بسا برخی افراد با سابقه ۵۰ ـ ۴۰ ساله‎ی دیابت باید مشكلات مربوط به آسیب ناشی از دیابت و نیز مشكلات مربوط به افزایش سن را بپذیرند.

یكی از مشكلات دیابت در افراد مسن آن است كه شخص ممكن است مبتلا به بیماری دیگری نیز باشد كه كنترل قندخون را مشكل تر سازد. به علاوه ممكن است بیمار به علت بالا بودن قندخون در طی چند سال قبل از تشخیص، دچار عوارض دیابت شود و این عوارض در سنین كهنسالی بروز كند.

وضعیت سلامت افرادی كه از كودكی مبتلا به دیابت بوده اند ممكن است در سنین بالا به دلیل عوارض دراز مدت دیابت كه در حال پیدایش هستند رو به ضعف بگذارد.

اگر فرد دیابتی تحت مراقبت فردی مسئول قرار گیرد و اگر بیمار همكاری خوبی داشته باشد امكان كنترل مناسب قندخون فراهم خواهد بود.

نقش اصلی انسولین پایین آوردن قند خون توسط مکانیزم‌های مختلفی است. دیابت دو نوع اصلی دارد.

در دیابت نوع یک تخریب سلولهای بتا در پانکراس منجر به نقص تولید انسولین می‌شود و در نوع دو مقاوت پیشرونده بدن به انسولین وجود دارد که در نهایت ممکن است به تخریب سلول‌های بتای پانکراس و نقص کامل تولید انسولین منجر شود.

در دیابت نوع دو مشخص است که عوامل ژنتیکی، چاقی و کم‌تحرکی نقش مهمی در ابتلای فرد دارند.

افراد سالمندي كه در معرض ابتلا به ديابت و يا پيشرفت ديابت قبلي هستند، معمولاً علائم كلاسيك ديابت را بروز نمي‌دهند. در واقع به دليل اين تغييرات فيزيولوژيكي مرتبط با سن، بعضي از علائم ديابت مخفي مانده و يا تشخيص آن مشكل مي‌شود. از جمله علائم كلاسيك ديابت تشنگي شديد، افزايش و تكرر ادرار و نيز كاهش وزن عليرغم پرخوري مي‌باشد.

افراد سالمند معمولاً دچار اين علائم نمي‌شوند، اما ممكن است بي‌حال و مريض‌احوال باشند و يا با وجود اشتهاي طبيعي، وزنشان به‌تدريج كم شود. از اين‌رو بهتر است انجام آزمايش خون جهت بررسي قند خون جزئي از معاينات معمول افراد سالمند باشد.

چه تفاوتهایی در تشخیص دیابت سالمندان در مقایسه با دیابت دوران جوانی وجود دارد؟

تغییرات فیزیولوژیکی چندی در بدن ما با افزایش سن رخ می دهد. افرد سالمندی که در معرض ابتلا به دیابت و یا پیشرفت دیابت قبلی هستند، معمولاً علائم کلاسیک دیابت را بروز نمی دهند. در واقع به دلیل این تغییرات فیزیولوژیکی مرتبط با سن ، بعضی از علائم دیابت مخفی مانده و یا تشخیص آن مشکل می شود.

از جمله علائم کلاسیک دیابت تشنگی شدید ، افزایش و تکرر ادرار و نیز کاهش وزن علیرغم پرخوری می باشد. افرادسالمند معمولاً دچار این علائم نمی شوند، اما ممکن است بی حالی و مریض احوال باشند و یا با وجود اشتهای طبیعی ، وزنشان به تدریج کم شود. از این رو بهتر است انجام آزمایش خون جهت بررسی قند خون جزئی از معاینات معمول افراد سالمند باشد.

معیارهای آزمایشگاهی تشخیص دیابت رد سالمندان مشابع سایر گروهای سنی است. قند خون طبیعی کمتر از ۱۰۰ میلی گرم در دسی لیتر می باشد و اگر به بالای ۱۲۶ برسد دیابت محسوب می شود. هر چند محدوده ۱۲۶ _ ۱۰۰ دیابت نیست ولی فرد را در معرض بعضی از عوارض دیابت از جمله عوارض قلبی و عروقی قرار میدهد.

هر گز فراموش نشود که دیابت یک بیمار بسیار جدی است و به کار بردن اصطلاحاتی مانند« دیابت ام خفیف است» و یا « قندم کمی بالاست» و یا« قند عصبی دارم» کاملاً خطاست.

افت قند خون

در هر فرد مبتلا به دیابت، قند خون باید در محدوده طبیعی یعنی ۷۰ تا ۱۱۰ میلی‌ گرم در دسی ‌لیتر باشد ولی افرادی که قند خون طبیعی دارند بیش از افرادی که قند خون آن ها بالاتر از محدوده طبیعی است در معرض افت قند خون هستند. افراد جوان در مقایسه با سالمندان، معمولا حملات ناشی از افت قند خون را سریع ‌تر شناسایی و درمان می ‌کنند.

به دنبال افت قند خون تغییراتی در جریان خون مغز روی می‌ دهد که ممکن است سرخرگ ‌های سفت شده سالمندان بتوانند این تغییرات را به راحتی بپذیرند. سالمندان دیابتی که تنها زندگی می‌ کنند، ممکن است بر اثر افت قند خون زمین بخورند یا بی ‌هوش شوند.

پایین افتادن قند خون موجب لرزیدن شخص و در نتیجه پایین آمدن دمای بدن نیز می‌ شود. در افراد سالمند ممکن است به دلایل مختلف، بدون پایین آمدن قند خون نیز دمای بدن پایین بیاید.

اغتشاش شعور یا فراموشی، رنگ‌ پریدگی، تعریق، تحریک ‌پذیری و تاخیر فراوان واکنش ‌ها، از افت قند خون حکایت دارد. در صورت مشاهده این علامت ‌ها باید به سرعت قند خون اندازه‌ گیری شود.

اگر نمی‌ توانید قند خون را اندازه بگیرید، اندکی قند به بیمار بخورانید و آثار آن را مشاهده کنید.
انجام حرکات و فعالیت ‌هایی که فرد به آن ها عادت ندارد، می ‌تواند به پایین افتادن قند خون کمک کند. به طور مثال در هوای آفتابی که معمولا سالمندان علاقه به انجام کارهای باغبانی دارند، ممکن است چنین حالتی روی دهد.

توجه داشته باشید که در هوای سرد، خطر مضاعف افت قند خون و دمای بدن وجود دارد. لذا در صورت امکان، این گونه مواقع نزد بستگان خود بمانید تا هوا بهتر شود.
فرد سالمند ممکن است خوردن یک وعده غذا را فراموش کند. از این رو بهتر است اوضاع را تحت نظر داشته باشید.

چه تفاوتهايي در تشخيص ديابت سالمندان در مقايسه با ديابت دوران جواني وجود دارد؟

با توجه به زندگي شهرنشيني و افزايش كم‌تحركي در جامعه، شيوع بيماري ديابت روزبه‌روز بيشتر مي‌شود. افزايش سن نيز منجر به افزايش شيوع ديابت مي‌شود. به‌طوري كه شيوع ديابت از ۴/۱ درصد در سنين ۴۴-۲۵ سالگي به بيش از ۱۰ درصد در سنين بالاي ۶۵ سال مي‌رسدو به‌عبارتي افزايش ۷ برابری درشيوع اين بيماری درمقايسه با سنين كمتر از ۴۵ سال ديده مي‌شود. لذا مجامع بين‌المللي پيشنهاد مي‌كنند كه در افراد بالاي ۴۵ سال، حداقل هر سه سال يك بار، سنجش قند خون ناشتا صورت بگيرد. درمان و كنترل ديابت در افراد سالمند مشکلاتي دارد چراکه معمولاً اين افراد به بيمارهاي ديگری نيز مبتلا هستند و اين قضيه منجر به مشكل‌تر شدن كنترل قند خون مي‌شود. و يا حتي ممكن است بيمار صرفاً مبتلا به ديابت باشد ولي به‌دليل کبر سن و ابتلا چندساله به ديابت، با عوارض ديابت در سنين كهنسالي مراجعه نمايد. به‌هرحال درصورتي كه فرد ديابتي تحت مراقبت فردي مسئول قرار گيرد و نيز همكاري خوبي با پزشك و پرستار خود داشته باشد، كنترل مناسب قند خون امكان‌پذير خواهد بود. تغييرات فيزيولوژيكي چندي در بدن ما با افزايش سن رخ مي‌دهد. افراد سالمندي كه در معرض ابتلا به ديابت و يا پيشرفت ديابت قبلي هستند، معمولاً علائم كلاسيك ديابت را بروز نمي‌دهند. در واقع به دليل اين تغييرات فيزيولوژيكي مرتبط با سن، بعضي از علائم ديابت مخفي مانده و يا تشخيص آن مشكل مي‌شود. از جمله علائم كلاسيك ديابت تشنگي شديد، افزايش و تكرر ادرار و نيز كاهش وزن عليرغم پرخوري مي‌باشد. افراد سالمند معمولاً دچار اين علائم نمي‌شوند، اما ممكن است بي‌حال و مريض‌احوال باشند و يا با وجود اشتهاي طبيعي، وزنشان به‌تدريج كم شود. از اين‌رو بهتر است انجام آزمايش خون جهت بررسي قند خون جزئي از معاينات معمول افراد سالمند باشد. معيارهاي آزمايشگاهي تشخيص ديابت در سالمندان مشابه ساير گروههاي سني است. قند خون طبيعي کمتر از ۱۰۰ ميلي گرم در دسي ليتر مي باشدواگر به بالای ۱۲۶ برسد ديابت محسوب مي شود.هرچندمحدوده ۱۲۶-۱۰۰ ديابت نيست ولي فرد را در معرض بعضي از عوارض ديابت از جمله عوارض قلبي- عروقي قرار ميدهد. هرگز فراموش نشود كه ديابت يك بيماري بسيار جدي است و به‌كار بردن اصطلاحاتي مانند «ديابتم خفيف است» و يا «قندم كمي بالاست» ويا«قند عصبي دارم »كاملاً خطاست. ديابت يك بيماري مزمن و جدي است كه نياز به مراقبت و نظارت مداوم جهت كنترل مطلوب قند خون و پيشگيري از بروز عوارض ناشي از قند خون بالا دارد.

 

آيا غلظت قند خون افراد ديابتي هميشه بالاست؟

در هر فرد مبتلا به ديابت، قند خون قبل غذا بايستي در محدوده طبيعي (۱۰۰-۷۰ ميلي‌گرم در دسي‌ليتر) و قند خون زمان خواب ۱۴۰-۱۰۰ باشد. افراد ديابتي همانند افراد طبيعي در معرض افت قند خون هستند. نكته مهم اينجاست كه در افراد جوان ديابتي در مقايسه با سالمندان مبتلا به ديابت، معمولاً حملات ناشي از افت قند خون سريعتر شناسايي و درمان مي‌شود.از علائم آغازين حمله افت قند خون مي‌توان به اين علائم اشاره نمود: اغتشاش شعور (گيجي) يا فراموشي، رنگ‌پريدگي، تعريق، عدم تمركز حواس، تحريك‌پذيري، گزگز و مورمور دور لب، افت دماي بدن، كابوس شبانه و بي‌خوابي. به‌دنبال افت قند خون، تغييراتي در جريان خون مغز رخ مي‌دهد كه ممكن است در افراد سالمند به‌دليل سفت شدن سرخرگها و يا ابتلا سيستم عصبي به‌دليل ابتلا به ديابت، اين علائم به‌راحتي بروز نكنند. لذا بارها مشاهده مي‌شود كه سالمندان ديابتي كه تنها زندگي مي‌كنند ممكن است بر اثر افت قند خون زمين خورده و يا بيهوش شوند. پايين افتادن قند خون موجب لرزش بدن مي‌شود. درصورت مشاهده علائم فوق، بايستي سريعاً قند خون اندازه‌گيري شود. اگر نتوانستيد قند خون فرد سالمند را اندازه بگيريد، اندكي قند (۱ يا ۲ قاشق چايخوري عسل و يا يك فنجان شير و يا نصف ليوان آب‌ميوه) به بيمار بخورانيد و آثار آن را مشاهده كنيد. درصورتي كه بيمار شما بيهوش باشد سعي در خوراندن مواد قندي نكنيد و در اسرع وقت بيمار را به اولين مركز درماني ببريد. از جمله علل افت قند خون مي‌تواند انجام حركات و فعاليتهايي باشد كه فرد به آنها عادت ندارد مثلاً با انجام كارهاي باغباني در يك روز آفتابي، ممكن است چنين حالتي رخ دهد. توجه داشته باشيد كه در هواي سرد، خطر مضاعف افت قند خون و دماي بدن وجود دارد. لذا درصورت امكان بهتر است فرد سالمند در اين گونه شرايط آب و هوايي نزد بستگان خود بماند. گاهي نيز ممکن است که فرد سالمند خوردن يك وعده غذا را فراموش كند، لذا كنترل و توجه به رژيم غذايي فرد سالمند مبتلا به ديابت امري مهم است. در مقابل، فرد سالمند ممكن است دچار حملات افزايش قند خون شود. علائم بالا رفتن قند خون شامل تكرر ادرار يا بي‌اختياري در دفع ادرار و تشنگي است. سالمندان به سهولت دچار كم‌آبي مي‌شوند زيرا ممكن است نتوانند مايعات كافي بنوشند تا جبران ادرار دفع‌شده نمايند در نتيجه به‌دنبال بالا رفتن قند خون علائمي مانند خستگي، خواب‌آلودگي، گيجي و آشفتگي در آنها پديدار مي‌شود. عفونتهاي مختلف حتي يك عفونت ويروسي جزئي نظير سرماخوردگي ممكن است سبب افزايش بيشتر قند خون شوند. لذا اندازه‌گيري مرتب و مكرر قند خون و اقدام لازم و به‌موقع در صورت بالا بودن آن بسيار مهم است. گاهي اوقات فرد سالمند به‌دليل درمان ديابت و مصرف قرصهاي خوراكي پايين‌آورنده قند خون يا انسولين دچار علائم افت، ازدياد و يا نوسان بيش از اندازه قند خون مي‌شود. درصورت بروز مكرر هريك از اين علائم، بايد به پزشك مراجعه شود.

 

چه تفاوتهايي در درمان افراد سالمند مبتلا به ديابت در مقايسه با جوانان ديابتي وجود دارد؟

درمان ديابت به‌طور كلي در سالمندان مشابه جوانان است با اين تفاوت كه گاهي اوقات ناتواني‌ها و مشكلات جسماني و يا اختلال در كاركرد بعضي اعضاي حياتي بدن مانند قلب و كليه در بعضي از سالمندان، منجر به اين مي‌شود كه اجراي درمان‌هايي كه در گروه سني جوانان معمول و رايج است، در مورد سالمندان به‌سختي صورت گيرد و لذا تصميم‌گيري درماني بر حسب وضعيت فعاليت بدني و شرايط كاركرد اعضاي حياتي سالمند تفاوتهايي ولو جزئي خواهد داشت. به‌عنوان مثال هدف از كنترل قند خون با توجه به هموگلوبين گليكوزيله HbA1C، كه وضعيت قند خون در عرض سه ماه گذشته را نشان مي‌دهد، در جوانان ديابتي هدف رسيدن HbA1C به زير ۷% ولي در سالمندان زير ۸% مي‌باشد.

نشانه های آغاز حمله افت قندخون

اغتشاش شعور یا فراموشی ، رنگ پریدگی، تعریق، تحریك پذیری و كندی چشمگیر در واكنشها ، از افت قندخون حكایت دارد. در صورت مشاهده این علامتها باید سریعاً قندخون اندازه گیری شود. اگر نمی‎توانید قندخون را اندازه بگیرید، اندكی قند به بیمار بخورانید و آثار آن را مشاهده كنید.

انجام حركات و فعالیتهایی كه فرد به آنها عادت ندارد می‎تواند به پایین افتادن قندخون كمك كند ، مثلاً در هوای آفتابی كه معمولاً سالمندان علاقه به انجام كارهای باغبانی دارند، ممكن است چنین حالتی رخ دهد.

توجه داشته باشید كه در هوای سرد ، خطر افت قندخون و افت دمای بدن مضاعف می شود، لذا در صورت امكان ، اینگونه مواقع نزد بستگان خود بمانید تا هوا بهتر شود. فرد سالمند ممكن است خوردن یك وعده غذا را فراموش كند، از این رو بهتر است اوضاع را تحت نظر داشته باشید.

افزایش قندخون یا هیپرگلایسمی

بالا بودن غلظت قندخون سبب بیماری و بروز مشكلات ذهنی می‎شود ولی عده‎ای از سالمندان سطوح فوق العاده بالای قندخون را بدون داشتن شكایت چندانی به خوبی تحمل می‎كنند.

علامتهای بالا رفتن قندخون شامل تكرر ادرار یا بی اختیاری در دفع ادرار و تشنگی است. سالمندان به سهولت دچار كم آبی می‎شوند زیرا ممكن است نتوانند مایعات كافی بنوشند تا ادرار زیاد دفع شده را جبران كنند و به همین دلیل به دنبال بالا رفتن قندخون ، خستگی، خواب آلودگی، گیجی و آشفتگی در آنها پدید می‎آید. یك عفونت ویروسی جزئی ممكن است سبب افزایش بیشتر قندخون شود، لذا اندازه گیری مرتب قندخون و اقدام لازم در صورت بالا بودن آن بسیار حائز اهمیت است.

فرد سالمندی كه تحت درمان با قرص های خوراكی پایین آورنده ی قندخون یا انسولین قرار دارد ، در صورت بروز مكرر هر یك از علامتهای افت، ازدیاد و یا نوسان بیش از اندازه قندخون باید به پزشك مراجعه كند.

 

چرا يك فرد ديابتي نياز به درمان دارد؟

در افراد سالم، غده پانكراس (لوزالمعده) مسئول تهيه و ساخت ماده‌اي به‌نام انسولين است كه به ورود قند از خون به اندام و ماهيچه‌ها و مصرف آن در اعضاي بدن کمک مي‌کند. در افراد ديابتي نوع دو ساخت و ترشح انسولين مشابه افراد طبيعي است ولي بدن قادر به استفاده صحيح از اين انسولين نيست و لذا قند همچنان در خون باقي مانده و برخلاف افراد طبيعي مورد مصرف اعضاي بدن قرار نمي‌گيرد. بعد از گذشت چند سال از ابتلا به ديابت، ممكن است توليد انسولين کاهش يابد در نتيجه فرد ديابتي نيازمند مصرف قرص و يا انسولين خواهد بود. فراموش نشود كه درمان دارويي و يا مصرف انسولين، هرگز جايگزين رژيم غذايي توصيه‌شده و ورزش نخواهد بود. در ضمن درايامي که فرد سالمند سرما خورده و يا بيماري ديگري علاوه بر ديابت دارد نبايد از مصرف درمان‌هاي طبي توصيه‌شده غافل باشد. به‌طور معمول درمان ديابت يا درمان خوراكي از طريق مصرف قرصهاي خوراكي پايين‌آورنده قند خون ويا درمان تزريقي از طريق انوع مختلف انسولين مي‌باشد. البته روشهاي درماني ديگري نظير پيوند پانكراس نيز وجود دارد که تحت بررسي قراردارند.

راه درمان

انسولین

بسیاری از سالمندان خود آمپولهای انسولین را تزریق و مقدار انسولین مورد نیاز را تعیین می‎كنند . با این همه برخی سالمندان دارای مشكلات بینایی، كند بودن حركات و قوه درك هستند . اگر كشیدن انسولین به درون سرنگ یا تزریق آن برای فرد سالمند مشكل باشد، باید ساده ترین رژیم مؤثر انسولین برای وی تجویز شود. خشك بودن مفاصل ، محل های تزریق انسولین را در افراد سالمند محدود می‎كند.

اگر سالمند دیابتی قادر به كشیدن انسولین به داخل سرنگ و تزریق آن می‏‎باشد، تنها مراقبت از دریافت انسولین مورد نیاز روزانه كافی است، اما اگر سالمند دیابتی به تنهایی قادر به تزریق انسولین نیست، مقدار مورد نیاز روزانه یا هفتگی باید توسط پرستار یا فردی كه از وی مراقبت می‎كند داخل سرنگ كشیده شود و به صورت آماده در یخچال نگهداری گردد. البته توجه داشته باشید در صورتی كه لازم است تزریق انسولین NPHو رگولار ( كریستال) در یك نوبت به صورت مخلوط انجام شود، مخلوط این دو را حداكثر تا ۱۵ دقیقه قبل از تزریق می‎توان داخل سرنگ كشید و نگهداری كرد.

اگر مقدار قندخون با یك بار تزریق در روز كنترل نمی‎شود و لازم است تزریق دوبار در روز انجام شود ، باید سرنگ مربوط به هر نوبت مشخص باشد تا در زمان مناسب توسط بیمار تزریق گردد. این كار همچنین به ما كمك خواهد كرد كه از روی خالی شدن سرنگ مطمئن شویم كه تزریق مربوطه انجام شده و بیمار آنرا فراموش نكرده است.

قرصهاي خوراكي پايين‌آورنده قند خون

افزايش قند خون هشتاد تا نود درصد افرادي كه پس از ۶۰ سالگي ديابت آنها تشخيص داده مي‌شود، با مصرف يك نوع داروي خوراكي پايين‌آورنده قند خون كنترل مي شود. درصورتي كه يک نوع قرص نتواند قند خون بيمار را كنترل كند پزشك ممكن است يكي از سه روش زير را پيش بگيرد: ۱٫ ميزان مصرف روزانه همان قرص را افزايش دهد. ۲٫ يك قرص جديد و يا انسولين به درمان قبلي بيفزايد. ۳٫ به‌جاي اين قرصها، قرص ديگر و يا انسولين توصيه نمايد. معمولاً افراد سالمند دچار فراموشي و يا نگران فراموش كردن مصرف مرتب داروي خود هستند. مي‌توان قرص‌هاي لازم روزانه يا هفتگي را در ظرف خاصي كه در دسترس ‌باشد (و يا ظرفهای مخصوص که در داروخانه‌ها موجود است) قرار داد. با افزايش سن، احتمال مصرف چندين دارو بدليل ديابت و يا ابتلا به ساير بيماريها بيشتر مي‌شود. گاهي اوقات اين داروها با هم تداخل دارند. از اين رو بهتر است به هنگام مراجعه به پزشك، كليه داروهايي راكه فرد سالمند در حال حاضر مصرف مي‌نمايد، همراه داشته و به پزشك نشان دهد.

سالمندان و دیابت / کنترل دیابت در سالمندان و نکات مهم در این مورد

سالمندان و دیابت / کنترل دیابت در سالمندان و نکات مهم در این مورد

سالمندان و دیابت / کنترل دیابت در سالمندان و نکات مهم در این مورد

مطالب مرتبط

نظر شما !!!

نظر شما برای “سالمندان و دیابت / کنترل دیابت در سالمندان و نکات مهم در این مورد”



قالب تفریحی